آفريقا مىگذشتند و به سودان مىرفتند ؛ و بسيارى از بخشهاى آفريقا را نيز از همين طريق كشف كردند . « 1 » بنابر گزارش مسيو سيديو ، اعراب از سواحل آفريقا خود را به تنگهء باب المندب رسانده و از آنجا به زنگبار و سپس به كاپ رفتند . در آنجا پراوا ، منبسه و كلوه را - كه برادر پادشاه فارس بدانجا پناهنده شده بود - و نيز موزامبيك ، سوفالا ، ميلاند و مگادسكو را بنا كردند ، جزاير مجاور اين سواحل را به تصرف درآوردند و بر بسيارى از مناطق جزيرهء ماداگاسكارا تسلط يافتند . پيشرفت مسلمانان در آفريقاى مركزى نيز كم‌تر از سواحل آفريقا نبود . تسلط ايشان بر قسمتهاى ساحلى كار رفت و آمدشان را به همهء نقاط مركزى آسان كرده بود . مسلمانان به كشور سومالى كه مردمى مهربان و ميهمان‌نواز داشت سفر كرده و از آنجا بر سوقطرى كه مركز مهم تجارى بود دست يافتند . نيز به كشور حبشه و سنار و كردفان كه هميشه با مصر روابط داشتند و در حقيقت كليد « دارفور » و « الوادى » بود رفتند و از طريق طرابلس غرب به فزّان رسيدند . كاروانهاى تجارى آنها كه از مغرب حركت مىكرد ، صحراى ريگزار و خوفناك آفريقا را كه از اقيانوس اطلس تا رود نيل ادامه داشت ، بدون هيچ ترس و واهمه‌اى طى مىكردند و خود را به سرزمين سودان مىرساندند . « 2 » فعاليت : غربيها معتقدند كه آفريقاى سياه را آنان كشف كرده‌اند . اين ادعا را چگونه تحليل مىكنيد ؟ 4 - 5 . اروپا روابط بازرگانى ميان مسلمانان و اروپائيان از چند طريق انجام مىگرديد . يك گروه از مسلمانان كه با اروپا روابط تجارى برقرار كردند مسلمانان اندلس بودند كه پس از تصرف آن سرزمين در پاى كوههاى پيرنه متوقف گشتند ، ولى براى امور تجارى از اين سو به آن سوى آن رشته كوه عظيم آمد و شد داشتند . ساكنان اندلس راه ديگرى نيز براى تجارت در اختيار داشتند و آن راه درياى مديترانه بود . آنان محصولات كشاورزى و صنعتى مانند پنبه ، زعفران ، كاغذ ، پارچهء حرير

--> ( 1 ) . تمدن اسلام و عرب ، ص 690 - 94 ( 2 ) . همانجا